استراتژی کلان آمریکا
خلاصه ی فصل آخر کتاب " استراتژی کلان "
نوشته جان ام. کالینز1973
پیوست هفتم 1988
مقدمه
از آنجایی که دفاع زیر مجموعه ای از استراتژی کلان(1)هر دولت بطور عام و هر قدرت بطور خاص می باشد، منطقی است ابتدا مختصری در باره استراتژی کلان توضیح داده شود. مورد:استراتژی کلان آمریکا
نکته دیگری که لازم است به آن اشاره شود، واژه شناسی مطلب مورد بحث است. علم سیاست هم مانند علوم اجتماعی و علوم تجریدی، دارای واژه های خاص خود می باشد که باید با دقت و وسواس ویژه بکار روند. واژه های سیاست عمدتا ً از سیاست های خرد آمده اند. در نتیجه سد جامعی برای فراگیری مفاهیم سیاست کلان می شوند. البته به هیچوجه قصد بر آن نیست تمامی واژه ها بررسی شوند. تنها به چند نمونه آن اشاره می شود تا حق مطلب دقت و وسواس ویژه ادا شود. بعضی از واژه ها دارای واحد اطلاعاتی می باشند و همچنین فرد با استفاده از اطلاعات شنیداری و دیداری، قادر به درک آن می باشد. بطور مثال:
الف- بازدارندگی: واژه ترکیبی که در دوران جنگ سرد بکرات بکار برده می شد. درک از ترکیب واژه فوق تداعی از سیاست خرد می باشد. در کتاب حاضر 12 تعریف از این واژه و مشتقات آن ارائه شده است:
بازدارندگی تدریجی،بازدارندگی حداقل، بازدارندگی در حین جنگ، بازدارندگی درجه بندی شده، بازدارندگی گسترش یافته،بازدارندگی محدود،بازدارندگی نوع یک، بازدارندگی دو،بازدارندگی سه، بازدارندگی مستقل، بازدارندگی مشترک بازدارندگی: تدابیری که با استفاده از وسائل روانی، به جای ابزار فیزیکی، از بروز جنگها ممانعت می کند. تواناییهای بازدارندگی، تواناییهای دفاعی را تقویت می کند و تواناییهای دفاعی نیز به نوبه خود به بازدارندگی نیرو می بخشند.
ب- چانه زنی سیاسی: با توجه به درکی که از چانه زنی داریم از زاویه سیاست خرد( رابطه حضوری دو یا چند نفر حقیقی که احساسات افراد دررابطه نقش دارند) به ارزیابی سیاست کلان( برخورد دو یا چند نهاد حقوقی که احساسات دررابطه نقش ندارند) می پردازیم. چانه زنی در سیاست کلان اساسا ً بر سر گره ای ترین مسائل امنیتی – نظامی می باشد سیاسی ، اقتصادی و در بقیه موارد از کانال قوانین حقوق بین الدولی انجام می پذیرد. سیاست چانه زنی بر اساس دست یابی مکفی هر قدرت به نیروی محرکه سیستم بین الدولی در هر عصر می باشد. بطور مثال:
نیروی محرکه سیستم بین الدولی در قرن 18 قلمرو ارضی و جمعیت کشور بود.
نیروی محرکه سیستم بین الدولی در قرن 19 صنعت و سازمان نظامی بود.
نیروی محرکه سیستم بین الدولی در قرن 20 تکنولوژی نظامی بود
نیروی محرکه سیستم بین الدولی در قرن 21 تکنولوژی فضایی و اطلاعات می باشد.
قدرتها بر اساس دستیابی به بالاترین سهم در نیروی محرکه، در رویارویی قدرت متقابل چانه زنی سیاسی می کنند. براین اساس می بینیم حتا در نظام دو دو قطبی گذشته، قدرتهای فرانسه و بریتانیا علارغم داشتن سلاحهای اتمی، نمی توانستند در مذاکرات تسلیحات اتمی دو ابر قدرت شرکت کرده و چانه زنی سیاسی کنند.
در سطحی پائین تر، اتحادیه اروپا با دولت ایران چانه نمی زند بلکه از موضع قدرت برتر، گفتگو می کند. زمانی که با مقاومت دولت ایران یا دولت ضعیف دیگری، روبرو می شود از ابزار های اقتصادی و سیاسی... استفاده کرده تا به اهداف خود برسد. همچنین دولت آمریکا با دولت ایران چانه نمی زند. در سال 1988 آمریکا با ساقط کردن ایرباس و غرق کردن 5 فروند کشتی جنگی ایران در خلیج فارس، جام زهر را به زور به حلق خمینی ریخت و وی مجبور شد قطعنامه 598 سازمان ملل متحد را پذیرفت. در سال 1986 سیاست منطقه ای ژنرال ضیاالحق رئیس جمهور پاکستان در مورد افغانستان، در تعارض با سیاست جهانی آمریکا قرار گرفت. هواپیمای حامل وی بهمراه 4 ژنرال آمریکایی توسط آمریکا منفجر شد. آمریکا با رئیس جمهورپاکستان گفتگو کرد به توافق نرسیدند وی را از سر راه برداشت .
پ- حماقت سیواردی: اگر من به شما بگویم شما دارای حماقت سیواردی هستید. یکی از دو واژه توهین آمیز دیگری ناروشن است. رنجش شما کاملا ً منطقی است. در صورتیکه در عرصه سیاست کلان بالاترین تعریف و تمجید به طرف مقابل است.در قسمت بعد به آن خواهم پرداخت. .
ت- زیر شکم و بغل هیتلر: چه استنباطی می توان از این بیان داشت؟ این عبارت در سیاست کلان به چه چیزی اشاره دارد؟ بعد از الحاق اتریش به آلمان توسط هیتلر، ایتالیا در جنوب و جنوب شرقی آلمان قرارگرفت. طی جنگ دوم جهانی، موسولینی با اتخاذ راهبرد های مغایر هیتلر سبب ضعف متحدین می شد. متفقین از این ضعف آگاه بودند و آنرا تقویت می کردند و آنرا به زیر شکم و بغل هیتلر تشبیه می کردند. از آن به بعد در سیاست کلان برای یک نقطه ضعف، در یک ائتلاف بکار می برند. .
استراتژی کلان آمریکابعد از استقلال از بریتانیا:
1898 – 1783 دفاع از نیمکره غربی:
از صلح پاریس بین ایالات 13 گانه آمریکا و بریتانیا در 1783 تا پایان قرن 19گاهشمار عیسوی دُکت رین مونروئه: هرگونه مداخله توسط دول اروپایی در امور کشورهای قاره آمریکا و افزایش مالکیت این کشورها ، عملی خصمانه تلقی می شود.
خرید فلوریدا از اسپانیا
خرید لوئیزیانا از فرانسه
خرید کالیفرنیا و تگزاس از مکزیک
خرید آلاسکا از روسیه: در نیمه اول قرن 19 سیوارد وزیر امور خارجه آمریکا، آلاسکا را به مبلغ 6 میلیون دلار از روسیه خرید. اعضای دولت همگی به وی اعتراض کردند که چرا سرزمینی پوشیده از یخ را خریده ای؟ وی از ارزش امنیتی سرزمین دفاع کرده و استدلال می کرد با خرید آلاسکا، روسیه را از خاک اصلی آمریکا دور نگهداشته و مانع پیشروی آن می شویم. از آن پس، به این گونه آینده نگری در علم سیاست، " حماقت سیواردی" گفته می شود.
1948- 1898 مداخله گری ویژه:
ایالات متحده آمریکا در 1890 به غربی ترین مرز خود در اقیانوس آرام رسید. اولین محور دفاعی را با تاسیس پایگاههایی اطراف خود بوجود آورد:
جزایر نیو فوندلند در شمال شرقی
جزایر آلوشین در شمال غربی
جزایر هاوایی در جنوب غربی
جزایر کوبا و جامائیکا در جنوب شرقی. ایالات متحده آمریکا در این 50 سال تاثیر مستقیم در امور جهانی داشت.
1968 – 1948 محدود سازی روسیه:
با پایان یافتن جنگ دوم جهانی، نظام متعارض دو قطبی از ائتلاف ضد متحدین سر بر آورد. ارتش سرخ در میانه اروپا از یک طرف و آمریکا با انحصار بمب اتم از طرف دیگر توازن قوای مرکزی جدیدی را بوجود آوردند.
دو مولفه استراتژی کلان آمریکا:
الف- مشارکت مستقیم و زورمندانه تر، در هرگونه موازنه قدرتی در اروپا
ب- ما تنها قدرت اصلی ملل غرب هستیم که با اعمال قدرت باعث نفوذ و پیشرفت اروپا هستیم. چنان قدرتی که باید پیشروی ناهنجار بعد از جنگ دوم، کمونیسم را مهار کند. این قدرت کسی جز ما نیست.
دو مرحله این استراتژی:
الف- استراتژی انتقام گیری گسترده یا انهدام قطعی مشترک: بعد از دستیابی روسیه به سلاح اتمی در سال 1949 و آغاز مسابقه تسلیحاتی دو قدرت در دهه 1950 ، جهان وارد دوره توازن وحشت شد. استراتژی مرحله ای آمریکا، انهدام قطعی مشترک بود. در این دوره آمریکا با انعقاد قراردادهای امنیتی – نظامی دو یا چند جانبه، شاخک های حسی نظامی خود را در جهان گستراند و تعرض روسیه به هریک از متحدین خود را تعرض به خود دانست و تهدید به حمله اتمی کرد. از آن جمله قرار دادهای امنیتی : قرار داد ریو با کشورهای آمریکای جنوبی و ناتو با کشورهای اروپای غربی- محور دفاعی دوم. سیتو با پاکستان و ایران و ترکیه- محور دفاعی سوم. آنزوس با استرالیا، نیوزلند، آسه آن، ژاپن و کره جنوبی محور دفاعی چهارم. اسرائیل حلقه رابط ناتو، سیتو و آنزوس بود. - استراتژی انتقام گیری گسترده
به ایجاد موازنه قدرتی که متزلزل بود کمک می کرد، ایکن این تهدید را تنها در بدترین حالت می توان به اجرا در آورد. منتقدان این استراتژی آنرا به دادن توپ صحرایی به دست پلیس شهری برای مقابله با تطاهرات خیابانی تشبیه می کردند.
ب- استراتژی واکنش انعطاف پذیر: در استراتژی انهدام قطعی مشترک تنها دو راه وجود داشت یا جنگ عمومی هسته ایی یا مصالحه و عقب نشینی. جنگهای زیادی رخ دادند که سلاحهای هسته ایی قادر به جلوگیری از آنها نبودند.( جنگهای کره، یونان، چین، مالزی، ویتنام، تایوان، خاورمیانه و لائوس) تجارب نشان دادند که سلاحهای هسته ایی مانع جنگ جهانی سوم هستند اما قادر به حراست از صلح های کوچک نیستند.
ریشه های شکل گیری استراتژی واکنش انعطاف پذیر توسط نیروی زمینی آمریکا در اکتبر 1954 شکل گرفت و در اوائل دهه 1960 اساس استراتژی نظامی آمریکا قرار گرفت. لازم به یادآوری است که آمریکا در 1954 قادر به ساخت بمب هیدروژنی( گرما هسته ای) شد و عدم کارایی آن از همان موقع آشکار شد . استراتژی واکنش انعطاف پذیر چنین تعریف شد: در حالی که قادر به مقابله با یک جنگ عمومی هسته ایی هستیم، بتوانیم با انواع مخاصمات کوچکتر تا سطح " عملیات نفوذی" مقابله کنیم. جنگ عمومی هسته ایی. استراتژی واکنش انعطاف پذیر می باشد.
بازدارندگی: نوعی استراتژی است که برای جنگیدن نبوده بلکه استراتژی دستیابی به صلح می باشد که به منظور متقاعد کردن طرف مقابل طرح می شود تا به وی ثابت کند که در میان راه کار های ممکن ، تجاوز کمترین تاثیر را دارد. بازدارندگی دشمن را از نظر فیزیکی دفع نمی کند، بلکه از نظر روانی از تجاوز او جلوگیری می کند.
هدف بازدارندگی القاء ثبات به نحوی است که با ایجاد حالتی از تعادل طرفین بالقوه متخاصم را که احتمال وقوع جنگ بین آنها وجود دارد، به حزم و احتیاط ترغیب کند. حالتی است که هیچ یک از طرفین به طور منطقی نتوانند از انتخاب راهکار" حمله نخستین" نفعی را عاید خود سازد.
استراتژی دفاعی مرحله اجرایی بازدارندگی می باشد و هرگونه استراتژی دفاعی باید دو هدف را دنبال کند:1- مهاجم را
از حمله باز دارد 2- چنانچه حمله ای صورت گرفت بتواند در مقابل ضایعات ناشی از آن ایمنی فراهم نماید.
حتا یک سیستم دفاعی معتدل و نسبتا ً موثر ، چنانچه با توانایی مقابله به مثل ترکیب شود دارای تاثیر بازدارندگی نیرومندی خواهد شد. برخورداری از یک بازدارندگی نیرومند، بهترین تضمین را برای بی نیاز بودند به جنبه دوم دفاع فراهم می سازد. منظور از جنبه دوم دفاع، جلوگیری از ضایعات جنگی است. بدون وجود یک سیستم دفاعی موثر در جنگ بزرگ هسته ای حدود یک میلیارد نفر کشته خواهند شد. سیستم دفاعی ممکن است است این رقم را فقط به صد میلیون تقلیل دهد. بیان این مطلب وحشتناک است اما نکته مهم این است که جان 900 میلیون نفر را نجات می دهد. بدون چنین دفاعی، بقا ایالات متحده غیر محتمل است. . روسها از مدتها قبل بر روی سیستمهای دفاعی کارکرده اند و عملا ً مسلم است که زمینه تکنولوژی دفاعی از ما جلوترند و رسیدن به آنها کار ساده ای نخواهد بود. با این همه در زمینه کامپیوتر از آنها جلوتر است. این کامپیوتر ها می توانند در دفاع علیه موشکهایی که ممکن است تعداد آنها بالغ بر هزاران موشک و اجسام فریبنده شوند نقش بسیار مهمی را ایفا می کنند.
(1) - یکی از تعاریف استراتژی: هنر و علم بکاربردن قدرت ملی، در تمام شرایط، به منظور دستیابی به مقاصد امنیت ملی، که به وسیله اعمال کنترل از نوع و درجه مطلوب بر دشمن با توسل به نیرو، تهدید به استفاده از نیرو، فشار غیر مستقیم، دیپلماسی( مدیریت روابط بین دولتها)، طفره و نیرنگ، و سایر وسائل قابل تصور انجام می گیرد.
طرحهای استراتژیکی کوتاه مدت 2 ساله
طرحهای استراتژیکی میان مدت بین 3 تا 10 ساله
طرحهای استراتژیکی کلان بین 11 تا 20 سال