عزت الله سحابی: نام خاتمی ماندگار می ماند

روز-بابک مهدیزاده: عزت الله سحابی پیر سیاست ایران است با سال ها تجربه مبارزه و سیاست ورزی. مردی که با 75 سال سن از موجه ترین مردان سیاست ایران است. تحلیل عملکرد 8 ساله خاتمی در روز تودیعش، بهترین بهانه برای اين گفتگو. مهندس سحابی، از یک روز کاری و جلسات خسته بازآمده بود، پیشنهاد مصاحبه را قبول کرد به شرط آن که کوتاه باشد.

عملکرد 8 ساله آقای خاتمی را چگونه ارزیابی می کنید؟
اتفاقا روز یکشنبه در وزارت کشور که مجلس تجلیل از خاتمی بود و من در آنجا حضور داشتم خودم را آماده کرده بودم که اگر فضای نقد و تحلیل باشد، نقد خودم را عرض کنم، اما چون این جلسه بسیار پرشور بود دیگر جایی برای تحلیل باقی نگذاشت. آن چه را که آنجا نگفتم به شما می گویم.

آقای خاتمی یکی از بزرگترین مردان تاریخ است که نامش در تاریخ ماندگار خواهد شد. چون دوم خرداد 76 دستاورد او بود. هرچند که دوم خرداد قبلا آماده شکل گیری بود و مقدماتش فراهم بود، اما به جامعه منتقل نشده بود. به هرحال اگرچه جنبش دوم خرداد توفیق نداشت، ولی این به خاطر ممانعت ها و بحران های هر نه روز یک بار بود که برای هیچ دولتی سابقه نداشت. اما آقای خاتمی بر سر مواضع شان بودند و حالا هم هستند. حال در مقابل بعضی نابسامانی ها محافظه کاری را پیش می گرفتند که مورد اعتراض ماست، مثل انتخابات اخیر ریاست جمهوری که آقای خاتمی فرمودند انتخابات دموکراتیک بود ولی بداخلاقی هایی هم انجام شد، درحالی که من حرف ایشان را خلاف واقع می دانم و ماجرا را چیزی فراتر از بداخلاقی تعبیر می کنم. چون بر اساس صحبت های خود آقای سردار ذوالقدر سپاه در جریان انتخابات پيچيده و سازمان یافته عمل کرد. در حالی که مرحوم امام خمینی ورود قدرت نظامی را به عرصه سیاست منع کرده بودند ، چون این ورود همیشه کفه قدرت را سنگین می کند . پس سپاه خلاف قانون عمل کرد. در حالی که آقای خاتمی از آن به عنوان بداخلاقی یاد می کنند.

گروهی معتقدند که آقای خاتمی در این 8 سال کم کاری کردند...
این نقد هم شامل آقای خاتمی می شود و هم اصلاح طلبان. چون آن ها با هم شریک بودند، اگرچه همیشه توافق نداشتند. آن ها همواره به مردمسالاری نگاه می کردند و توسعه سیاسی را شعار قرار داده بودند، در حالی که هیچ جامعه ای فقط بر اساس مسایل سیاسی شکل نمی گیرد، بلکه مسایل اقتصادی و فرهنگی هم در جوامع دخیل هستند. آقای خاتمی بر توسعه سیاسی وفادار ماند، ولی به حقایق اقتصادی بی توجه بود. بنده در همان ابتدای ریاست جمهوری آقای خاتمی در سال 76 نامه ای به ایشان نوشتم و تذکراتی به ایشان در مورد پیگیری مسایل اقتصادی دادم. به هرحال نتیجه آن شد که آقای خاتمی در سال 76 توسعه متوازن را مطرح کردند، ولی در عمل توسعه اقتصادی ایشان عین سیاست های کارگزاران بود و مهمترین وزرای اقتصادی ایشان از اعضای حزب کارگزاران بود. این ایراد ما به آقای خاتمی است وگرنه از لحاظ شخصیتی و روحی و روانی فرد واقعا نمونه ای هستند و حرکتی در ایران را آغاز کردند که جاودانه می ماند.
بزرگترین نقدی که می توان به ایشان داشت، چیست؟
ایشان خودشان را موظف می دانستند که پاسدار همه جانبه نظام باشند در حالی که ایشان نزد 23 میلیون ایرانی نیز متعهد بود. ایشان همیشه رضایت نظام را به رضایت 23 میلیون نفر ترجیح دادند.

آیا این دلیل شکست اصلاح طلبان بود؟
بله. کاملا این گونه است که شما می گویید.

اگر خاتمی رهبری جنبش اصلاحات را می پذیرفت، چه اتفاقی می افتاد؟
آقای خاتمی اختلافی با اصلاح طلبان داشت که نمی توانست این رهبری را بپذیرد و خودش هم این را می دانست و آن هم نوع رابطه با رهبری بود که اصلاح طلبان چندان قائل به نوع ارتباط خاتمی نبودند.

به نظر شما اصلاح طلبان از این بعد باید چه استراتژی ای اتخاذ کنند؟
اصلاح طلبان باید دامنه دید اجتماعی و سیاسی خود را وسعت دهند و از یکجانبه گری و توسعه صرف سیاسی پا را فراتر بگذارند. آن ها باید به توسعه اقتصادی توجه کنند و همچنین مقولات دیگر مانند اخلاقیات و فرهنگ را مدنظر قرار دهند.

اما اصلاح طلبان در این اواخر می گفتند که دستاوردهای اقتصادی زیادی داشتند؟
دستاورد داشتند، اما نه آنچنان که محسوس باشد. آقای خاتمی در جلسه چندروز پیششان و در تلویزیون بسیار به آمارهایی که کارشناسانش به وی ارائه می کنند، تکیه کرده بود و آن ها را نشانه پیشرفت می دانست. در حالی که این آمارها برای توجیه است.آقای خاتمی باید بداند که این آمار نشان پیشرفت نیست.

نظرتان در مورد جبهه دموکراسی چیست؟
این جبهه ، دموکراسی را باید همه جانبه تعریف کند و اصلاح طلبان نیز باید بدانند که دموکراسی فقط پارلمان و مردمسالاری نیست، بلکه جنبه اقتصادی و فرهنگی هم دارد.

شما به تشکیل این جبهه امیدوارید؟
امید داریم و کوشش هم می کنیم که به سهم خودمان مقدمات تشکیل این جبهه را فراهم کنیم. حال باید دید آیا آن ها می پذیرند.
 

فکر می کنید بپذیرند؟
نمی دانم. ولی زمینه تشکیل این جبهه بسیار فراهم است.