آشنایی با آرا و نظریات فعالان ملی مذهبی ایران
فصل اول: دکتر محمد مصدق
بخش سیزدهم: نظریات محمد محمدی اردهالی
پایبندی به قانون
تهیه و تنظیم: سیّد محمّد صدرالغروی
از من خواسته اند درباره مرحوم زنده یاد دکتر محمد مصدق مطلبی بنویسم. بنابراین به دو مورد از زندگی زنده یاد در زمان سلطنت دو شاه اشاره می نمایم:
1- در زمان شروع سلطنت رضا شاه در جلسه 9/8/1304 مجلس شورای ملی مرحوم دکتر مصدق چنین می گوید:
البته امروز کاندیدای مسلم ما رئیس الوزرا ( سردار سپه ) است.
خوب آقای رئیس الوزرا سلطان می شوند و مقام سلطنت را اشغال می کنند. آیا امروز در قرن بیستم هیچ کس می تواند بگوید یک مملکتی که مشروطه است و پادشاهش هم مسئول است؟ اگر ما این حرف را بزنیم... ایشان پادشاه مملکت می شوند. آن هم پادشاه مسئول... و اگر سیر قهقرایی بکنیم و بگوییم پادشاه است، رئیس الوزرا حاکم همه چیز است، این ارتجاع و استبداد صرف است. ما می گوییم که سلاطین قاجار بد بوده اند، مخالف آزادی بوده اند، مرتجع بوده اند، خوب حالا آقای رئیس الوزرا پادشاه شد، اگر مسئول شد که ما سیر قهقرایی می کنیم، امروز مملکت ما بعد از بیست سال و این همه خونریزی ها می خواهد سیر قهقرایی بکند و مثل زنگبار بشود که گمان نمی کنم در زنگبار هم این طور باشد.
... حالا عقیده شما این است که یک کسی در مملکت باشد که، هم شاه باشد، هم رئیس الوزرا، هم حاکم! اگر این طور باشد که ارتجاع صرف است، استبداد صرف است، پس چرا خون شهدای راه آزادی را بی خود ریختند؟ چرا مردم را به کشتن دادید، می خواستید از روز اول بیایید بگویید که ما دروغ گفتیم، مشروطه نمی خواستیم، آزادی نمی خواستیم.
... بنده اگر سرم را ببرند و تکه تکه ام بکنند، زیر بار این حرف ها نمی روم.
در نتیجه اظهارات فوق، ایشان تا شهریور 1320 در زندان و تبعید به سر بردند.
2- در زمان محمد رضا پهلوی در جلسه 26/7/1323 در مجلس شورای ملی چنین می گویند:
من زندگی خودم را برای خودم نمی خواستم و نمی خواهم. من برای مملکت خودم زنده مانده ام. شاه به موجب قانون اساسی هیچ مسئولیتی ندارد. شاه در امور مملکتی حق دخالت ندارد. او یک سمت تشریفاتی دارد، اگر بنا باشد عزل وزرا با پادشاه باشد، پس مجلس شورای ملی چه کاره است؟
نتیجه این گونه اظهارات و حکومت قانون مدار ایشان، کودتای 28 مرداد، زندان و تبعید تا آخر عمر پر برکتش بود. پایمردی و پایبندی به قانون، از ایشان چهره محبوبی برای همه آزادیخواهان ساخت و پیشوا و مقتدای ملت بزرگ ایران برای همه تاریخ شد.
منابع:
محمد بسته نگار: مصدق و حاکمیت ملت، انتشارات قلم، چاپ اول، 1381، صفحات 881 و 882.