مرتضي كاظميان Mortezakazemian@yahoo.com
محمد مصدق؛ به مثابه يك نماد
چهاردهه از درگذشت دكتر محمد مصدق ميگذرد; سپري شدن 40 سال از پيوستن او به تاريخ، موجب گم شدن و ازياد رفتن وي نشده است. آنچه اين سياستمدار وطندوست را با وجود همهء تلاطمها و تحولات سياسي در ايران معاصر، زنده و فراموش ناشدني كرده است، به گمان نگارنده، فراتر رفتن وي از يك فرد حقيقي و نايل شدن او به مرتبهء يك «نماد» است. محمد مصدق اينك به مثابهء يك نماد خود را در حوزههاي مختلف سياسي، اقتصادي و اجتماعي، تثبيت كرده است; آنچه مصدق را به عنوان يك الگو، پيوسته به رخ ميكشاند و به مثابهء يك نماد جلوهگر ميكند به اجمال و اختصار، در محورهاي زيرقابل اشاره است:
- ترجيح دادن منافع ملي بر ديدگاهها و منافع شخصي و گروهي و جرياني
- اعتقاد به دموكراسي و باور عيني و عملي به نظر و خواست اكثريت، در عين احترام و تكريم اقليت و نيز اهميت دادن به مقولهء بازخواست و نقد و مواخذهء حاكمان توسط شهروندان
- تحمل و سعهءصدر در قبال مخالفان و منتقدان و تساهل و مدارا با نيروها و جريانهاي معارض و غيرهمسو
- پرهيز از سرسپردگي و تمكين به قدرت مسلط و فائق و رويكرد انتقادي پيوسته در مقام يك روشنفكر مسوول به وضع اجتماعي
- واقعبيني و واقعگرايي در سياست به رغم آرمانخواهي و ايدهآل طلبي
- در پيش گرفتن يك مشي متعادل و ميانه در رفتار و روش سياسي و پرهيز از افراط و تفريطهاي مرسوم در حوزهء سياست
- اجتناب از دامنزدن به خصلتها و ويژگيهايي منفي جامعه (نظير غلو، مبالغه و اغراق در تعريف مديحهسرايي و شخصپرستي)
- دوري و ستيز جدي با سوءاستفاده از قدرت و نفعجوييهاي شخصي و سهمطلبي از امكانات گسترده در حكومت
- باور به حقوق و آزادي مخالفان و تامين امنيت براي فعاليت و تبليغ دگرانديشان و جريانهاي رقيب
- اعتقاد عميق و اصيل به آزادي و ستيز پيوسته با خودكامگي و اقتدارگرايي و استبداد
- پافشاري و تاكيد بر قانون اساسي به مثابهء ميثاق ملي و الزام به قانون و چارچوبهاي حقوقي به رغم نقدها و نظر متفاوت
- رويكرد اجتماعي و نگاه جامعهنگر با نقطه عزيمت عدالت اجتماعي و چشمانداز تحقق برابري
- توجه به شرايط و ويژگيهاي فرهنگي و وضع اجتماعي ايران در مقطع فعاليت سياسي خودباور به توليد ثروت از دل تلاش و ابتكار و تكيه بر كار
- زيست در مناسبات جهاني متكي بر تامين منافع ملي ايران
- توجه به عنصر اسلامي بودن در كنار ايراني بودن و تمكين به لوازم و پيامدهاي زندگي در بستر جامعهاي با هويت ملي و مذهبي
- ملاحظهء پيوستهء استقلال و تماميت ارضي ايران، در عين توجه به تفاوتهاي عيني و واقعي موجود در حوزههاي گوناگون در چارچوب سرزمين ايران
- و ...
زنده ياد دكتر محمد مصدق، اين چنين و با وجود سپري شدن نيم قرن از حضور برجستهء او در عرصهء سياست، و به رغم گذشت چهار دهه از زندگي صادقانه و پاكش، خود را به مثابهء «نماد»ي غيرقابل اغماض و حذف، «زنده» و موثر، ثبت كرده است.