مروري بر گذشته و امروز با دکتر هرميداس باوند

در يک رودخانه دو بار نمي توان داخل شد

پروين بختيارنژاد

مداخلات امريکا و انگليس و نهايتاً انجام کودتاي 28 مرداد اين سال بيشتر از سال هاي گذشته مورد توجه قرار گرفت. از آن روي که اين روزها دولت هاي لندن و واشنگتن مواضع تندي را عليه ايران اتخاذ کرده اند. اين مساله را با «دکتر داوود هرميداس باوند» استاد امور بين الملل به بحث گذاشتيم که او نيز در پاسخ تنها سوال ما، مبني بر بخشش يا فراموشي مداخلات امريکا و انگليس که مسبب وقايع تلخ آن روزها بودند، با توجه به وضعيت امروز ايران چنين گفت؛ براي شروع پاسخ به سوال شما مي خواهم جمله يي از يک فيلسوف يونايي بگويم. آن جمله اين است «در يک رودخانه دو بار نمي توان داخل شد.» يعني رودخانه هر لحظه اش با لحظات قبل آن متفاوت است. از اين جمله مي خواهم اين استفاده را ببرم که روابط بين الملل دائماً دستخوش تغييرات و تحولات پي در پي است.

کودتاي 28 مرداد يک رويداد سياسي ويژه بود و پيامدهاي منفي براي ملت ايران به همراه داشت.

از آنجايي که روند دموکراسي در ايران پس از انقلاب مشروطيت بار ديگر از سر گرفته شده بود، پس از کودتاي 28 مرداد متوقف شد.در حال حاضر قطب هاي اقتصادي جهان متنوع و متکثر شده اند، آلمان و ژاپن امروز دو قطب بزرگ اقتصادي جهان هستند و فراتر از همه، مساله استعمار پايان يافته و يک نوع جامعيت در روابط بين المللي حاکم شده و فراتر از همه، کشورهاي اروپاي شرقي که تحت سلطه شوروي بودند، امروز آزادي خود را به دست آورده اند.اروپاي متشتت 1950 در جهت همگرايي منطقه يي و اتحاد و يگانگي گام برداشته. چين و هند در کشاکش و تلاش براي نيل به استقلال واقعي خود بودند و امروز به عنوان دو قدرت بزرگ در صحنه جهاني فعال هستند، بنابراين مردم ايران همانند بسياري از کشورهاي ديگر مي بايست بر آن باشند ضمن آنکه از گذشته آموختگي و تجربه فراگيرند ولي معتکف به رويدادهاي گذشته نشوند و براساس واقعيات و مقتضيات روز خط مشي سياسي، اقتصادي و اجتماعي خود را در پيش گيرند.

چه بسا دولت هايي که در آن تاريخ نقش يا موضع غير دوستانه نسبت به ايران داشتند امروز مصالح و منافع آنها اقتضا مي کند که راه همکاري با ايران را در پيش گيرند.

ويتنام که در مقاومت حماسه ساز بيش از ده سال مبارزه با امريکا را پذيرا شده، اينک مصالح و منافع خود را تنها در همزيستي و همکاري با امريکا تشخيص داده است.از طرف ديگر مجموعه حوادث و رويدادهايي که در دهه اخير در منطقه ما به ويژه ايران به وجود آمده است، اقتضا مي کند که ايران مسائل و مشکلات خود را با امريکا براساس منافع متقابل حل و فصل کند زيرا مادامي که موفق به حل و فصل مسائل خود نشويم همچنان با مشکلات گوناگون مواجه خواهيم بود زيرا امريکا توان بازدارندگي در قبال تحقق منافع حياتي ايران در مناطقي چون آسياي مرکزي، قفقاز و غيره را دارد و چه بسا در مقاطعي اقدامات امريکا در جهت منافع استراتژيک آن کشور، به ويژه در منطقه ما انجام گرفته، تصادفاً همسويي با منافع ملي ايران نيز اتفاق افتاده، چنان که رويدادهاي بعد از 11 سپتامبر در رابطه با سرکوبي طالبان و طالبانيسم از يک سو و برکناري رژيم بعثي عراق از سوي ديگر، فرصت هاي جديدي را به نفع ايران به وجود آورده، وچنان که بايد و شايد ما موفق به بهره برداري بهينه از آن شرايط نشويم، در واقع فرصت بزرگي را از دست داده ايم. اينک که امريکا در عراق و افغانستان با مشکلات روبه رو شده است و براي حل بحران پيچيده عراق نياز به مساعدت ايران دارد، ايران بايد بر آن شود تا از اين فرصت هم براي برقراري آرامش در عراق و هم از جهت حل مناقشات بين ايران و امريکا استفاده کند.ايران در اين شرايط مي تواند استفاده بهينه را براي حل و فصل مسائل خود و امريکا بکند، چون فرصت هاي پيش آمده پايدار نخواهد بود، اگر به فکر استفاده خردمندانه نباشيم در آينده نزديک با مسائل و مشکلات دوچندان بيشتر مواجه خواهيم شد.به ديگر سخن در شرايط موجود ايران نبايد نسبت به دستاوردهاي نسبي و امکاناتي که به نفع ما پديدار شده، راه مبالغه را در پيش گيرد و ضعف مقطعي طرف مقابل را نيز با برداشت هاي مبالغه آميز تفسير کند، که در واقع به ضرر خود قدم برداشته است زيرا خرد سياسي اقتضا مي کند که از فرصت هاي پيش آمده در جهت مثبت بهره برداري کند.ما بايد در شرايطي بدون پيش شرط و براساس ارزيابي منافع ملي و بين المللي، منطقه يي تصميم گيري کنيم. در اينجا لازم به ذکر است که تاکنون در برخي مسائل خاورميانه، به خاطر موضع گيري هايي که تا به حال داشتيم در برخي موارد منافع حياتي خود را در نظر نگرفته ايم و به خاطر آن هزينه هاي سنگيني را پرداخت کرده ايم.اگر سوريه بخواهد با طرف مقابل صلح کند، از ما کسب اجازه نخواهد کرد، در حالي که اتحاديه عرب ما را متهم به اخلال در روند صلح خاورميانه مي کند. اگر اعراب بخواهند روند صلح را از سر گيرند ما نمي توانيم مانع آنها شويم و از ياد نبريم که هرگز جهان عرب به خاطر موضع گيري هاي ما، سپاسگزار نبوده اند.پس بهتر است منافع ملي را سرلوحه موضع گيري هاي خود قرار دهيم.